Secado do congro

OS SECADOIROS DE CONGRO DE MUXÍA

Os secadoiros de congro son un sinal distintivo de Muxía , pois é nesta vila o único lugar onde se conservan e ademais seguen funcionando.

” Nos secadoiros do congro

abanean pelellos de vento.

O sol lambe as feridas do solpor.

O sol crava os ollos con noxo

no coágulo da súa sombra granate”

 Manuel Rivas .Costa da Morte Blues. Xerais , 1995

Congro nas cabrias. Fotografía Viki Rivadulla

O secado do congro é un sistema de conservación artesanal deste peixe que data de moi antigo .O lugar onde se realiza este secado denomínase secadoiro de congro e está formado por un almacén e unhas estruturas de troncos de madeira colocados horizontal e verticalmente ,denominadas cabrias. As cabrias teñen unha estética moi chamativa , cos congros colgados a secar semellando pelellos ou coiros , e as persoas que visitan Muxía acostuman preguntar que son estas estruturas

Por toda a costa galega existiron secadeiros , pero hoxe solo se conservan en Muxía ; é o único lugar onde ainda hai persoas que traballan o secado artesanal de este peixe. Por iso o secado do congro representa todo un símbolo de resistencia mariñeira.

Os secadeiros de congro son símbolo dunha forma de vida : a cultura mariñeira, a intelixencia do home para aproveitar e aliarse co persistente nordés que azouta fortemente á Costa da Morte e que en Muxía é sabiamente aproveitado para secar o peixe. Así homes e mulleres aprenden a convivir cunha natureza salvaxe e dura, cun clima hostil , que se convirte con intelixencia, nunha ferramenta de traballo, nese prodixio de arquitectura rural que son as cabrias de secado do congro..

Os congros, colgados ao vento coma pendóns mariñeiros dan lugar a esa estética fermosísima na nosa costa , que , como xa apuntamos, chama a atención de quen nos visita. Representan ademáis toda unha cultura que resiste ante a economía globalizadora, ante o desmantelamento do mundo tradicional mariñeiro, ante un mundo cada vez máis mecanizado e superproductivo e ante a Historia que foi vendo como tódolos secadoiros da costa galega foron desaparecendo exceptos estos, os secadoiros de Muxía que seguen a resistir o paso do tempo . 

Os secadoiros de congro xa aparecen citados en documentos de principios do século XVII.

A arte de pesca que máis se utiliza para pescar este peixe é o palangre.

Proceso de tratamento do congro no secadoiro:

  1. A cabeza do congro ábrese á metade para facerlle un oco para colgalo no banco. Esta acción recibe o nome de esmonifado.
  2. O congro xa colgado no banco ábrese á metade e quítaselle a tripa, cabeza e parte do espiñazo. Este proceso recibe o nome de lañado ou rascado
  3. O congro lávase en auga de mar nos píos
  4. Cun coitelo moi afiado e con forma de fouza fánselle os ocos polos que pasará o aire para curalo . Estes cortes danlle ao peixe unha aparencia semellante a unha rede .
  5. Por un extremo do peixe e todo ao longo , pásaselle una cana polos ocos de xeito que ao colgalo quede estirado formando unha especie de rede pola que pasará o aire. Esta acción é o envarado
  6. O congro xa envarado cólgase nas cabrias para que vaia curando. O máis fresco colócase na parte máis alta e vaise baixando a medida que vai curando. O último curado realízase nos valados de arredor do secadoiro.
  7. Aos congros xa secos quítanselle as canas , prénsanse e átanse  facendo logo fardos envoltos en arpilleira. Este é o embalado.

Curiosamente todo o congro dos secadoiros de Muxía expórtase  a outras zonas da península pois na vila só se consume o congro fresco.

( Os datos sobre o proceso de secado están recollidos do libro “ Muxía e o seu concello” de Fernández Carrera e Rivadulla Porta)

  VOCABULARIO

CONGRO .s m  ANIMAL. Peixe mariño de corpo alongado e cilíndrico. A súa pel é gris escura no lombo e moi clara no ventre e non ten escamas . É moi escorregadizo.  Ten  unha boca grande e dous pares de orificios nasais. Logo da posta, os dous sexos morren.

PALANGRE. Aparello de pesca que  se prepara en cestas e que consta dunha liña principal longa (nai) provista de cortizas flotadoras das que saen outras liñas secundarias provistas de anzois (morcelada). Pincho.

CABRIA. Estrutura de troncos de madeira colocados vertical e horizontalmente onde se colgan os congros a secar unha vez envarados.

ESMONIFADO. Acción de abrir á metade a cabeza do congro para facerlle un oco e colgalo no banco

LAÑADO OU RASCADO. Proceso de abrir o peixe para limpalo. Ao congro quítanselle as tripas e parte do espiñazo.

BANCO. Estrutura de madeira que hai no almacén e onde se colga o congro para proceder ao lañado. Consiste nunha táboa inclinada que na súa parte máis alta vai apoiada na parede e é onde se engancha a cabeza do congro, na parte baixa leva dúas patas e por ela colga o rabo do peixe.

PÍO. Pía de pedra de grande tamaño. Nos secadoiros lávanse os congros varias veces nos píos , unha vez lañados e limpos.

ENVARADO. Acción pola que se lle coloca unha vara ou cana ao congro ao longo do corpo , en sentido horizontal e a través dos ocos para colgalo. Amárrase a cabeza e o rabo para que quede ben estirado.

EMBALADO. Proceso de prensado do congro  e colocación en fardos envoltos en arpilleira.

No apartado Vídeos de este blog podedes ver un enlace ao documental de Ricardo Llovo Secando ao vento, no que podedes ver o traballo no secadeiro.

Obradoiros dos secadoiros de congro

O día 27 de agosto de 2009 , o Concello de Muxía organizou un obradoiro para promocionar e dar e coñecer unha industria artesanal propia de Muxía como son os secadoiros de congro.

Coordinación e organización da actividade: Viki Rivadulla

Monitor do obradoiro: Xan Fernandez Carrera.

Asistentes: 60 persoas.

O obradoiro estivo repartido en tres espazos diferentes. Primeiro ofreceuse no Salón do Voluntariado unha charla sobre os secadoiros, a súa historia e funcionamento, que correu a cargo do escritor Xan Fernández Carrera.

Fernández Carrera impartindo charla sobre os secadeiros

Logo , Xan Fernández acompañou aos asistentes ao secadoiro dos Castro onde  , xenerosamente, Juan Diz, ofreceu unha demostración de todo o proceso de tratamento do peixe ata ser colgado nas cabrias. Tamén pudieron ver as distintas partes do secadoiro, o almacén e as cabrias.

visitando as cabrias

O traballo no almacén: Esmonifado.

lañado

lañado. O corpo do peixe queda aberto ao longo

 

quitanse os raxos do peixe. Fritidos son exquisitos

Facendo os ocos no peixe

 

O corpo do congro queda totalmente furado. Coma unha rede

Lavado nos píos, en auga de mar

Envarado

no almacén, o banco para traballar o congro

 

colgando o peixe nas cabrias

Por último ofreceuse , na zona da ribeira, unha degustación de congro curado, preparado de tres xeitos diferentes: con mollo de améndoas, con garavanzos e acelgas e en mollo verde con gambas, que preparanron voluntariamente Victoria Canosa Diz, a familia Marcote Santos- Lema Martínez e Pepe Toba.

congro seco con mollo de améndoas
congro curado con ameixas
degustación

3 reflexións sobre “Secado do congro

  1. Pingback: O noso propio secadoiro de peixe | Campamento de igual a igual

  2. Pingback: A salga do peixe | Mimadriña!

  3. Pingback: O proxecto Buseranas | Mimadriña!

Os comentarios están pechados.